Μετά το PSI και το νέο μνημόνιο, τι;

του Πάνου Κοσμά,

(περιοδικό Κόκκινο, τεύχος 52)

«Όχι μόνο δεν είμαστε μπροστά σε κάποιου είδους σταθεροποίηση στην Ευρωζώνη, αλλά συγκεντρώνονται ταχύτατα οι προϋποθέσεις για ένα νέο, βίαιο ξέσπασμα της κρίσης.»      

«Το πιθανότερο σενάριο, λοιπόν, είναι μια ακόμη πιο χαώδης κατάσταση, δειλά βήματα στη χρηματο-οικονομική διαχείριση της κρίσης (κόψιμο χρήματος από την ΕΚΤ, κάποιας μορφής ευρω-ομόλογο) που θα δημιουργήσουν περισσότερες περιπλοκές, βάθεμα της πολιτικής κρίσης σε ευρωπαϊκό πλέον επίπεδο, κι όχι μια συντεταγμένη στροφή στον «κεϊνσιανισμό». »

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της νέας φάσης στη διαχείριση της κρίσης του ελληνικού καπιταλισμού ύστερα από το PSI και τη νέα δανειακή σύμβαση; Είναι πολύ σημαντικό να απαντηθεί αυτό το ερώτημα όχι μόνο για να ξέρουμε σε ποιο ευρύτερο πλαίσιο γονιμοποιούνται οι πολιτικές διεργασίες (εκλογές και ό,τι ήθελε σημάνουν τα αποτελέσματά τους) αλλά και επειδή η κυρίαρχη προπαγάνδα ισχυρίζεται πως -για μία ακόμη φορά- «η πατρίς εσώθη», η κατάσταση έχει σταθεροποιηθεί και πλέον η ελληνική οικονομία βάζει πλώρη για την ανάπτυξη και την έξοδο από το τούνελ της κρίσης. Είναι έτσι; Και αν όχι, ποια είναι τα χαρακτηριστικά της περιόδου μετά το PSI και τη νέα δανειακή σύμβαση;

Ολοταχώς για το επόμενο «κούρεμα»

Τους ισχυρισμούς για σταθεροποίηση και «φως στο βάθος του τούνελ» καταρρίπτει ήδη με θεαματικό τρόπο ένα δεδομένο των αγορών που «μιλάει» πολύ εύγλωττα: τα νέα ομόλογα που εκδόθηκαν για να αντικαταστήσουν το μέρος του χρέους των ιδιωτών που δεν «κουρεύτηκε», διαπραγματεύονται στις αγορές ομολόγων στο 22-25% της ονομαστικής τους τιμής, δηλαδή έχουν χάσει κιόλας το 75% και πλέον της αξίας τους! Το εντυπωσιακό είναι ότι αυτή η απαξίωση υπήρξε παρά το γεγονός ότι τα νέα ομόλογα «καλύπτονται» από το αγγλικό δίκαιο, ενώ εξίσου εντυπωσιακό είναι και το γεγονός ότι η απαξίωσή τους επήλθε σχεδόν ακαριαία με την πρώτη τους κυκλοφορία στις αγορές των ομολόγων.
Το γεγονός αποδίδεται πλέον σχεδόν από όλους τους οικονομικούς αναλυτές στο αναπόφευκτο μιας νέας αναδιάρθρωσης («κουρέματος») του ελληνικού χρέους στην επόμενη διετία (το αργότερο μέχρι τα τέλη του 2013, χωρίς να αποκλείεται αυτό να συμβεί ακόμη και μέσα στο 2012). Για το αναπόφευκτο της νέας αναδιάρθρωσης γίνεται πλέον ευρέως λόγος σε πυκνή σχετική αρθρογραφία σε όλα σχεδόν τα διεθνή οικονομικά έντυπα, ενώ σχετικές εκθέσεις «θεσμικών επενδυτών» (επενδυτικών τραπεζών αλλά και διαχειριστών κεφαλαίων) έχουν δει το φως της δημοσιότητας. Ακόμη πιο ευθαρσώς, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι καλούν τους Ευρωπαίους να «ξεχάσουν» τα δανειακά προς την Ελλάδα, διότι δεν πρόκειται να τα πάρουν ποτέ πίσω.

Βεβαίως όλα αυτά δεν επέχουν θέση απόδειξης για το αναπόφευκτο μιας νέας αναδιάρθρωσης, αποδεικνύουν όμως την τεράστια διαφορά «κλίματος» ανάμεσα στην εγχώρια πολιτική σκηνή (όπου κυριαρχεί η επιμελημένη αισιοδοξία και ο «ενθουσιασμός» για τη νέα «σωτηρία της πατρίδος») και την ευρωπαϊκή και διεθνή «σκηνή» (όπου κυριαρχούν ο σκεπτικισμός για τα αποτελέσματα του PSI, αν όχι η βεβαιότητα ότι τα κέρδη από το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους δεν συνιστούν παρά ασπιρίνη για τον καρκίνο).
Πάντως, ας κρατήσουμε το γεγονός ότι οι περιβόητες «αγορές», σκεπτόμενες πιο πολιτικά από πολλούς πολιτικούς (ιδιαιτέρως της ελληνικής πολιτικής σκηνής και ακόμη πιο ιδιαιτέρως της Αριστεράς), βγάζουν το συμπέρασμα ότι η δυναμική της κρίσης είναι παντοδύναμη, με αποτέλεσμα το αγγλικό δίκαιο να μη μπορεί να προστατεύσει τα νέα ομόλογα. Εξάλλου, κανείς δεν πιστεύει το παραμύθι ότι ύστερα από το «κούρεμα» το ελληνικό χρέος θα πέσει στο 120% του ΑΕΠ το 2020, όταν η τρόικα πέφτει έξω στις προβλέψεις της για τα ελληνικά δημοσιονομικά μεγέθη κάθε τρίμηνο…

Τι θα «κουρευτεί» με την επόμενη αναδιάρθρωση;

Αν λοιπόν είναι προδιαγεγραμμένο και αναπόφευκτο να υπάρξει -και μάλιστα σύντομα- νέα αναδιάρθρωση («κούρεμα») του ελληνικού χρέους, τι ακριβώς θα «κουρευτεί»; Μήπως τα 100 δισ. ευρώ των ελληνικών ομολόγων που ανήκουν στους ιδιώτες και γλίτωσαν από το τωρινό «κούρεμα»; Αλλά αυτά υπάγονται πλέον σε αγγλικό δίκαιο και, επιπλέον, «κούρεμα πάνω στο κούρεμα» θα είναι casus belli για τις αγορές τους. Ακόμη σημαντικότερο όμως είναι το γεγονός ότι το δεύτερο ελληνικό «κούρεμα» πιθανότατα θα συμπέσει με το… πρώτο πορτογαλικό «κούρεμα», οπότε η κλιμάκωση της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη θα αποκτήσει καταστροφική δυναμική. Τι απομένει λοιπόν; Απομένει το τμήμα του ελληνικού χρέους που κατέχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (περίπου 60 δισ. ευρώ). Όμως, αν «κουρευτεί», αυτό θα ισοδυναμεί με αλλαγή πολιτικής στη χρηματοοικονομική διαχείριση της κρίσης: η ΕΚΤ θα αποδεχτεί ότι, έστω έμμεσα, χρηματοδοτεί το χρέος των χωρών-μελών. Το υπόλοιπο μέρος του χρέους είναι στο μεγαλύτερο ποσοστό του διακρατικό, οπότε τυχόν «κούρεμά» του θα ισοδυναμεί με παραίτηση ευρωπαϊκών κρατών και του ΔΝΤ από χρήματα που δάνεισαν στην Ελλάδα – κάτι αδιανόητο.
Πέρα όμως από τα διλήμματα όσον αφορά την πολιτική διαχείρισης της κρίσης, η συνέχιση στο δρόμο του «κουρέματος» για Ελλάδα και στη συνέχεια για Πορτογαλία κ.λπ., θα επαναφέρει με βίαιο τρόπο την κρίση του τραπεζικού και γενικότερα του χρηματο-οικονομικού τομέα στην Ευρώπη και διεθνώς.
Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το «επόμενο βήμα» στη διαχείριση της ελληνικής κρίσης θα σημάνει είτε αλλαγή της πολιτικής (καταρχήν στο χρηματο-οικονομικό τομέα) στη διαχείριση της ευρωπαϊκής κρίσης είτε κλιμάκωση αυτής της κρίσης με διαλυτικό τρόπο για την Ευρωζώνη. Φτάσαμε στο σημείο της μεγάλης καμπής…

Το ελληνικό «πρόγραμμα προσαρμογής» μπροστά στην κατάρρευση!

Όμως οι εξελίξεις μάλλον θα είναι πιο άμεσες, γιατί το ελληνικό πρόγραμμα κατέρρευσε ήδη! Η κατάρρευση είναι τέτοιας έκτασης, ώστε γίνεται από τώρα λόγος για διορθωτικά μέτρα για το 2012, που θα ληφθούν μαζί με τα μέτρα του νέου Μεσοπρόθεσμου για τα έτη 2013-2014. Συνολικά, σχεδιάζουν (ας ελπίσουμε τα αποτελέσματα των εκλογών να είναι η αρχή για την ανατροπή των σχεδίων τους) για τον Ιούνιο νέα μέτρα συνολικού ύψους… περίπου 14 δισ. ευρώ! Από αυτά, τα 10 δισ. ευρώ θα προέλθουν από περικοπές δημόσιων δαπανών! Ύστερα από τόσα κύματα περικοπών, αυτά τα 10 δισ. ευρώ θα σημάνουν όχι μόνο πλήρη κατάρρευση των υποδομών και δομών υγείας, παιδείας και κοινωνικής πρόνοιας, αλλά και εκτεταμένη διοικητική κατάρρευση στο Δημόσιο!
Επίσης, αν στις συνέπειες των μέτρων του νέου μνημονίου (που δεν έχουν ακόμη φανεί παρά μόνο μερικά) προστεθούν και οι συνέπειες των νέων μέτρων του Ιουνίου, τότε η ύφεση θα κλιμακωθεί, απειλώντας με κατάρρευση μεγάλο τμήμα της ελληνικής «επιχειρηματικότητας», ενώ ταυτόχρονα οι κοινωνικοί δείκτες (ανεργία, φτώχεια, άστεγοι κ.λπ.) θα φτάσουν στα επίπεδα της Γερμανίας του Μεσοπολέμου.
Υπ’ αυτούς τους όρους, το ελληνικό πρόγραμμα προσαρμογής είναι στα όρια της κατάρρευσης, ενώ στα ίδια όρια βρίσκονται ο δημόσιος τομέας και οι κοινωνικοί δείκτες.
Τέλος, δεν είναι καθόλου τυχαίο που αυτό το εκρηκτικό μείγμα προκαλεί επίσης εξαιρετικά βαθιές πολιτικές διεργασίες: θεαματική πτώση του δικομματισμού, ανασύνθεση προς τα δεξιά του πολιτικού τόξου δυνάμεων από τη ΝΔ και προς τα δεξιά της, πολιτικός βοναπαρτισμός, είσοδο της ναζιστικής «Χρυσής Αυγής» στη Βουλή και μετατροπή του ναζιστικού ρεύματος σε πανεθνικό πολιτικό ρεύμα. Οι μαθητευόμενοι μάγοι του νεοφιλελευθερισμού, που γαλουχήθηκαν με το δόγμα «it’s the economy, stupid!», μοιάζουν με γελοίους τσαρλατάνους μπροστά στην εκρηκτική ανάπτυξη των συνεπειών της κρίσης σε όλα τα επίπεδα: οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό.

Η ευρωπαϊκή κρίση επανέρχεται

Στις αρχές του 2012, στο «παραπέντε» της διάλυσης της Ευρωζώνης και ενώ οι φλόγες της κρίσης αγκάλιαζαν την Ιταλία και την Ισπανία και «έγλειφαν» την ίδια τη Γαλλία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) προχώρησε σε μια «μεγάλη κίνηση» για να αποφευχθούν τα χειρότερα: έδωσε στις ευρωπαϊκές τράπεζες ρευστότητα (δηλαδή «ζεστό χρήμα») ύψους περίπου 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ, σε δύο δόσεις! Χάρη σ’ αυτή τη ρευστότητα, οι ευρωπαϊκές τράπεζες επιβίωσαν και αποσοβήθηκε μια καταστροφική τραπεζική κρίση. Ύστερα απ’ αυτό, το ελληνικό «κούρεμα» (για την επιτυχία συντονίστηκε όλη η διεθνής του καπιταλισμού, από τον Ομπάμα και τη Μέρκελ μέχρι τις κεντρικές τράπεζες Ευρώπης, ΗΠΑ και Ασίας, αλλά και τις επενδυτικές τράπεζες, ακόμη και hedge funds!) έπεσε στα μαλακά. Όμως, η τεράστια ρευστότητα που πήραν οι τράπεζες απομάκρυνε προσωρινά το φάσμα της κατάρρευσης αλλά δεν έλυσε τα προβλήματα: οι τράπεζες ξανακατέθεσαν με καλό επιτόκιο αυτά τα χρήματα στην… ΕΚΤ. Έτσι, ούτε η διατραπεζική αγορά ξανάρχισε να λειτουργεί (οι τράπεζες εξακολουθούν να μην εμπιστεύονται και να μη δανείζουν η μια την άλλη) ούτε άνοιξαν οι στρόφιγγες για τραπεζική χρηματοδότηση της καπιταλιστικής οικονομίας. Οι τράπεζες προς το παρόν επιβίωσαν, αλλά η ευρωπαϊκή οικονομία μπαίνει σε ύφεση, γεγονός που επιδεινώνει δραματικά την κρίση και ιδιαίτερα την κρίση χρέους. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα μπορεί να χαρίζει τεράστια ποσά ρευστότητας στις ευρωπαϊκές τράπεζες και να κρατάει έτσι τα τραπεζικά «ζόμπι» ζωντανά, αλλά δεν μπορεί να δώσει λύσεις στην ίδια την κρίση. και μη δίνοντας λύση στην ίδια την κρίση, δεν είναι μακριά η στιγμή που δεν θα μπορεί να σώζει με τέτοια «κόλπα» ούτε τις ευρωπαϊκές τράπεζες! Πολύ περισσότερο δε, δεν θα μπορεί να σώζει τις ευρωπαϊκές οικονομίες από την κρίση γενικικά και την κρίση χρέους ιδιαίτερα.
Δεν είναι λοιπόν καθόλου παράξενο που λίγο διάστημα μετά το ελληνικό «κούρεμα» η Ισπανία βρίσκεται ξανά στα πρόθυρα του δικού της μνημονίου, ενώ ξανάρχισαν οι μαζικές επιθέσεις των αγορών στα ιταλικά, ακόμη και τα ολλανδικά ομόλογα. Ύστερα από μια μικρή μόνο ανάπαυλα, η ευρωπαϊκή κρίση χρέους αναζωπυρώνεται.
Καθόλου τυχαία επίσης, το καπιταλιστικό αδιέξοδο στην ευρωπαϊκή κρίση χρέους πυροδοτεί πολιτικές διεργασίες σε όλη την έκταση της Ευρωζώνης: στον ευρωπαϊκό Νότο, τη Γαλλία, την Ολλανδία, ενώ ένα ελπιδοφόρο κίνημα αλληλεγγύης στον ελληνικό λαό γεννιέται. Είναι βέβαιο ότι το μήνυμα των γαλλικών και των ελληνικών εκλογών θα επιταχύνει αυτές τις διεργασίες, βραχυκυκλώνοντας ακόμη περισσότερο τη διαχείριση της κρίσης από τις κυβερνήσεις του κεφαλαίου. Είναι επίσης βέβαιο ότι οι ίδιες οι καπιταλιστικές «αγορές» θα αρχίσουν να αντιδρούν φοβικά στις κυοφορούμενες πολιτικές ανατροπές, περιπλέκοντας την κρίση. Όχι μόνο δεν είμαστε μπροστά σε κάποιου είδους σταθεροποίηση στην Ευρωζώνη, αλλά συγκεντρώνονται ταχύτατα οι προϋποθέσεις για ένα νέο, βίαιο ξέσπασμα της κρίσης.

Είμαστε στα πρόθυρα ευρωπαϊκής στροφής στον «κεϊνσιανισμό»;

Η νίκη του Σοσιαλιστή υποψηφίου Ολάντ στις γαλλικές προεδρικές εκλογές και η αναμενόμενη θεαματική άνοδος της Αριστεράς στις επικείμενες ελληνικές εκλογές, στο φόντο όσων είπαμε παραπάνω, έχει δημιουργήσει πολλές ελπίδες για τις δυνατότητες ανατροπής της πολιτικής των κυβερνήσεων του κεφαλαίου. Παράλληλα, όμως, καλλιεργεί και ένα νέο ρεφορμιστικό μύθο: ότι επίκειται, με πρωτοβουλία των κυβερνήσεων του κεφαλαίου, η στροφή σε κάποιου είδους κεϊνσιανισμό, στην ανάπτυξη και σε έναν νέο «κοινωνικό συμβόλαιο». Στο όνομα μιας τέτοιας προοπτικής (και στο βαθμό που την πιστεύουν όσοι της διακηρύσσουν…), ο «γκουρού της συμφοράς» Μίμης Ανδρουλάκης ζητεί ψήφο στο ΠΑΣΟΚ για να διαχειριστεί σε προοδευτική κατεύθυνση το νέο «κοινωνικό συμβόλαιο», από κοντά κι ο Βενιζέλος, ενώ ο νέος ευρωπαϊκός κεϊνσιανισμός έχει αρχίσει να συγκινεί και πολλούς στην καθ’ ημάς Αριστερά, καθώς φαντάζονται μια «ακόμη φιλολαϊκότερη» εκδοχή του κατά φαντασίαν νέου κοινωνικού συμβολαίου και ετοιμάζονται να ανταγωνιστούν τη σοσιαλδημοκρατία για το ποιος θα το εκφράσει καλύτερα!

Σε πείσμα της φαντασιοκοπίας, ας βάλουμε τη συζήτηση σε μια βάση. Το γεγονός ότι η διαχείριση της ελληνικής και ευρωπαϊκής κρίσης φτάνουν σε οριακό σημείο, σημαίνει δύο πράγματα: είτε αλλαγή πολιτικής είτε διάλυση της Ευρωζώνης. Στην πρώτη περίπτωση, το ζήτημα είναι τι είδους αλλαγή πολιτικής μπορεί να υπάρξει, ποια θα είναι τα αποτελέσματά της και ποιες οι συνέπειές της. Όποιος πιστεύει ότι ο Ολάντ θα υποχρεώσει τη Μέρκελ σε θεαματική αλλαγή πολιτικής, ας αλλάξει πλευρό μήπως δει άλλο όνειρο! Όποιος πιστεύει επίσης ότι η πολιτική του γερμανικού κεφαλαίου οφείλεται σε «δογματισμό» και «νεοφιλελεύθερη τυφλότητα», μάλλον υποτιμάει τη γερμανική αστική τάξη και τους πολιτικούς της εκπροσώπους! Η γερμανική αστική τάξη προτιμάει το ρεαλιστικό σχέδιο να επωφεληθεί η ίδια από τη διαχείριση της ευρωπαϊκής κρίσης παρά να υιοθετήσει ένα ουτοπικό κεϊνσιανό σχέδιο εξόδου από την κρίση που της προτείνουν διάφοροι «αριστεροί σύμβουλοι». Όσο για τον Ολάντ, δεν θα προτιμήσει μια Γαλλία επικεφαλής του χρεοκοπημένου ευρωπαϊκού Νότου αλλά σίγουρα θα θελήσει να αναδιαπραγματευτεί τους όρους του γαλλο-γερμανικού άξονα. Κάποια δειλή στροφή στα χρηματο-οικονομικά εργαλεία διαχείρισης της κρίσης είναι πιθανή, αλλά αυτό θα συνοδευτεί με επιβεβαίωση των πολιτικών λιτότητας.

Το πιθανότερο σενάριο, λοιπόν, είναι μια ακόμη πιο χαώδης κατάσταση, δειλά βήματα στη χρηματο-οικονομική διαχείριση της κρίσης (κόψιμο χρήματος από την ΕΚΤ, κάποιας μορφής ευρω-ομόλογο) που θα δημιουργήσουν περισσότερες περιπλοκές, βάθεμα της πολιτικής κρίσης σε ευρωπαϊκό πλέον επίπεδο, κι όχι μια συντεταγμένη στροφή στον «κεϊνσιανισμό».
Καλά θα κάνουμε να ετοιμαζόμαστε για μια νέα, «έκρυθμη» φάση της κρίσης και της ταξικής πάλης, κι όχι για «κεϊνσιανισμούς» και «κοινωνικά συμβόλαια»! Οι ευρωπαϊκές πολιτικές διεργασίες, το μόνο που «εγκυμονούν» είναι η διπλή δυνατότητα για το πολιτικό σπάσιμο των «αδύναμων κρίκων» (με πρώτη και καλύτερη την Ελλάδα) και το ξεδίπλωμα ενός ευρωπαϊκού κινήματος ενάντια στη λιτότητα και τις πολιτικές του κεφαλαίου.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s